ANÊI
Mi contâ
me mari una volta. ...
E jera fròta, ma e veva za I'omp in Germania: a Dachau, e je
e jera sfolada a cjasa dai sjei parvia che la cjasa di Udin e jera lada
sdrumada sot dai bombardamentz.
Una sera che 'l era zà biel scùr i cjans e tacârin
a sigà e a tirâ e scjassâ lis cjadenis che ju tignivin
peâs. Di daûr dal lòc si taca a sintî un rumôr
di pàs pesantz che vignivin jù de mont, e dùt un
tintinâ di fiars, gamelis, sclopis e di tramais, vos bàssis
di omps cuI flât tirât: 'po silenzio. E plùi silenzio
in ciàsa, un nò tirâ flât, e un fàs
di cialadis di voi che si cialavin dùc insieme. E son momentz
che i secontz e son oris...
BUN BUN, a la puarta. In t'un s'ciàs chel fàs di cjaladis
si disfa e la puarta si jempla di voi.
EI pài, che sarès stat miò nono, si drezâ
di colp, e fàta una scorta di flât, frontant la maniglia
cun decisiòn: "SE VOLESO?"
E de bocja di una musa secja: "BUINA SERA, o sin partigjans o vin
fan o sin stracs, veso alc di dânus di mangià, parplasè?"
"Tros sèso?"
"O sin sièt."
"Jentrait."
Duc' chei di ciasa si jevin, e lassin sintà in taula chei cavalîrs
disarcjonâs.
EI spolert el tirava e la ciasa e era pIena di chei odors del mangja
de int che vîf de tiara. Eee... sì, i ûl chel calôr,
i uèlin chei odôrs par podè polsâ.
Quatri tocs di salamp cu'l' asêt, quatri tocs di formadi compagnâs
cu' la pulenta, un butiglion di neri e cui una scugela di lat cjalt:
cui voi siaras, aaah... e son savôrs che i vuelin par che il mont
al sei plui bon.
Chel che pareva jèsi el capo e rompè el silenzio che si
era fàt dopo i prins buinasera. Contànt dai fàs
susidûs di là che vignivin, e domandava dai movimenz che
jerin lì atôr. Un ciacarà cordiâl, ma come
un cjarùs tirât par traviars su lis cunvieris, per colpa
de stracheza e de discrezion no 'l rivava a lâ indenant.
E mastiavin in silenzio, e ogn'un di lôr pareva che volès
gjoldi fin insomp chel moment di pâs. El svoletà des pavèis
atôr atôr de lampadina, e proietàva su li lôr
musis un tremôr di lûs e tai lôr voi e pareva che
corès un cine in blanc e neri.
Tanc' films diferentz cu' il stès titul, nostalgia, desidèri
di pâs, bisugna di amôr.
Sentimenz segrèz che no bisugnarès disvelâ, ma i
voi... i voi e tradisin l'anima.
In t'un e pareva di viodi un pari e una mari sintâs dongia un
spolert, che in silenzio, un lunc silenzio, e cialin banda de puarta
cu 'la speranza di viodi entrâ moment par moment chel fi tant
amât.
In t'un altri e son doi frutus che zuin cu'l cianùt 'tal curtîl
di ciasa, e una biela siora, zovina, cui bràs slungiâs
in denant che clama, chel omp ch' alè un piès che no viôt
e che l'anima e spera in buina salût.
T'un altri ancimò, una biela puema duta ornata di rosis, sintada
sul prât e lis quesis 'te lûs, che domanda di studâ
che sêt che tormenta la zoventût.
Ahh... morosa bramada, quant vignarae chel moment, se al vignarà,
c'o podarai strensiti, giolditi, c'o podarai consumâ il miò
dirit di vivi, il miò dirit di sumiâ un mont lì
che la int e vîf in pâs, che fâs pan di fatura speransa
e alegria. Vonda patî, vonda bagnà la rabia, rompi chès
ciadenis che nus tegnin peâs a un pàs de sorzint lì
che si po' bevi l'aga de libertât.
Quant.
I lôr voi e lusin e tremin, e pandin se che l'anima e brama...
e la buina creanza e consea di cjalâ di un'altra banda.
Dutis lis barètis su la corona del sudôr e vevin la stela
ròsa. Dome un fantàt, una musa robada a l'adolescensa,
al'era senza, e la lûs dei siei voi, el colôr de so musa
e domandavin alc. Me mari si visâ che in t'un armâr za di
un piès e durmiva una pipina che veva una cotulota di pannolenci
ròs; senza di nia la ciolè e fûr di che e tàjà
una stela e je cusi su la barèta. Un tòc di pesòt,
una glaina di fîl, e chel frut e someava zà un omp.
La guera e roba la zoventût...
La guera e fâs murî di frêt ancje lis pipinis.
El vignì el vinciecinc di avrîl, ogniun a ciàsa...
Cui sà
se a chel frutàt che stela i veva puartât furtuna,
o se Minerva afamada di zoventût sa l' era sbranàt.
Ahhh la guera!...
La guera e semena ricuarz, ...ma no siara lis storîs,
e ogni volta che tornin tal cjâf e làsin amâr .
Papà, ma la guera?
Ahhh... De guera bisugna ve pòra.
A la guera bisugna dî di no,
ma no tant parsè che in guera si mûr:
che, il plui des voltis
al baste un colp sôl,
.
la guera e ûl dî...
sbregâsi dai propitz afièts,
in lagrimis
lasà i nestris in lagrimis,
par pasà sui afièts
su lis lagrimis
di chei altris.
Ve pora de guera e ûl dî...
scuviargi che
Iis lagrimis di chei altris
e an il stes savôr des nestris.